آیا وراثت و محیط در کمال و سعادت انسان نقش ندارند؟
تاريخ : شنبه 13 خرداد 1391 | | نویسنده : گمنام

آیا وراثت و محیط در کمال و سعادت انسان نقش ندارند؟
کسی که مادرش با وضو به او شیر داده با کسی که مادرش این گونه بزرگش نکرده است، در کمالات یکسان نیستند. این امر با اراده انسان، منافات ندارد؟

پاسخ:

شخصیت انسان برآیند سه عامل محیط، وراثت و اراده است، و نقش اراده از دو عنصر دیگر، قوی تر و بارزتر است.

اگر محیط و وراثت انسان را در سیر به کمال یاری نرساند. اراده و ایستادگی انسان تنها گزینه ای است که می تواند هدف را نشانه رفته و انسان را به سوی کمال واقعی برساند. البته لطف خداوند متعال برانگیخته خواهد شد؛ در این صورت، پدر و مادر در کارهای نیک انسان چندان شریک نخواهند بود؛ چرا که در نیل به این کمال آن ها نقشی نداشته و این همه تلاش از آن خود او است.

اما اگر پدر و مادر خدمتی انجام دهند، که راه سیر فرزند خود را هموارتر سازند، به طور قطع آن ها به اندازه همت و تلاش خود در کمال فرزند خود شریک خواهد بود.

کسی که مادرش بدون وضو به او شیر داده، بیشتر از کسی که با وضو شیر خورده، آسیب می بیند، ولی در برابر مجاهدت ها و تلاش هایش در راه خودسازی، پاداش بیشتری به او عطا می گردد. یکی از شاگردان بسیار خوب مرحوم آقای قاضی (رضوان الله تعالی علیه)، مرحوم حضرت آیت الله العظمی بهجت (قدس الله نفسه الزکیه) بودند. ایشان برای استفاده از محضر آقای قاضی به نجف مشرف شده بودند. پدر ایشان نامه می نویسند که راضی نیستم یک کار مستحب انجام بدهی؛ چون در نجف شایعه شده بود که آقای قاضی (اعلی الله مقامه) مذهب صوفیه دارند و به همین دلیل بسیاری ایشان را تکفیر می کردند. آقای بهجت (ره) خدمت آقای قاضی (رض) می رسند و جریان را با ایشان در میان می گذارند. آقای قاضی (ره) می فرمایند: «سخن پدرت را گوش کن و هیچ کار مستحبّی انجام نده!»

نکته این جا است که بعد از این که پدر ایشان به رحمت خدا می روند، کمالاتی که خداوند متعال به آقای بهجت (ره) عنایت می فرماید، از تمام هم شاگردانی که همواره به مستحبات مبادرت داشته اند، بیشتر بوده است.

این است که گفته اند تو بندگی کن «او ذرّه پرور آید.»1 نباید نگران خدا بود که آیا او مدیریت می کند یا نه؟ او می تواند یا نه؟ او با خبر می شود یانه؟

باید دانست خداوند متعال از کسانی که در راه او اذیت می شوند، غافل نیست. او خوب تر از هر که می بیند. می داند و می تواند. پس جای ابهام ترس و دلهره کجاست؟ اگر خود ما اهل کار و اراده باشیم، خداوند هیچ گاه کم نیاورده و بنده اش را کم نمی گذارد.

هر چه محیط و وراثت بد باشد، انسان باید تکلیفش را با خودش روشن کند. نمونه های فراوانی وجود دارد از کسانی که به وظیفه خود عمل کرده اند و خداوند راه سخت و صعب را برایشان گشوده است. حضرت آیت الله خامنه ای (دامت برکاته) به خاطر بیماری پدرشان مجبور شدند از قم که مرکز علم و اجتهاد بود به مشهد مقدس بازگردند در حالی که حوزه مشهد با قم قابل مقایسه نبود. علامه طباطبایی (رحمه الله)، امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه)، آیت الله بروجردی (رحمه الله) و... در قم بودند، و در مشهد کسی نبود؛ اما خداوند همه چیز را برای ایشان جبران کرد.

اگر به وظیفه خود عمل کردیم، به مقصد خواهیم رسید. به موقع خداوند راه را باز می کند و زمینه کمال را فراهم خواهد ساخت. به همین جهت است که در باره عالم دنیا فرمود: «قوا انفسکم»2 خودتان را نگهدارید! و درباره شب اول قبر که ورود به برزخ و عرصه محشر که ورود به قیامت است از هرکس درباره خودش سؤال می شود، و گناه و اشتباه هیچ کس را به دوش دیگری نمی نهند. که وحی خالص الهی فرمود: «و لاتزر وازره وزر آخری»3 هرگز کسی بار دیگری را به دوش نخواهد گرفت. و در مقام دیگر فرمود: «وقفوهم! انهم لمسؤلون»4 این ها را نگه دارید! که این ها مسؤلند و خود باید پاسخ گو باشند.

و بدان که «کل نفس بما کسبت رهینه»5 هر کسی در گرو چیزی است که کسب کرده و به دست آورده. و نیز شبیه به همان بیان را فرمود: «کل امرء بما کسب رهین»6 هر کسی در گرو چیزی است که کسب کرده و به دست آورده، تا که بدانی زن و مرد ندارد. هر که را جانی است و هر که را تحت عنوان «مرء» بدانی او در گرو آن چیزی است که خود به آن دست یافته است.

-------------------------

پی نوشت ها:

1. حافظ شیرازی (با تغییر) غزل 230(گفتم كه نوش لعلت ما را به آرزو كشت*گفتاتو بندگى كن كو بنده پرور آيد)
2. سوره تحریم، آیه 6
3. سوره اسراء، آیه 15
4. سوره صافات، آیه24
5. سوره مدثر، آیه 38
6. سوره طور، آیه 21
 

حجت الاسلام والمسلیمن آقاتهرانی



برچسب‌ها: رایه الهدی, دکترآقاتهرانی, محیط, وراثت, اراده,